Orhangazi'nin Düşman İşgalinden Kurtuluşu

“Orhangazi yadellerin yangınını gören açık ve engin bir Türk bağrıdır.”

“Yeterli gücü olmadığı halde Yunan işgalinde halkının yurtseverliği nedeniyle düşmanın içeri doğru sokulmasına hayli engel olan Pazarköy, kaçarken Yunanlılar tarafından bu nedenle  tümüyle yakılmıştır. Bu verimli, bol kazançlı, çalışkan ve kahraman halkın çok yakında uzun süredir taşıdığı “köy” sıfatını, çağdaş bir kent durumuna ve refaha ulaştıracağı kuşkusuzdur”.

1927 Hüdavendigar Vilayeti Salnamesi

İlçemizin en acı fakat en onurlu sayfası kuşkusuz Yunan işgali döneminde yaşamıştır. 1. Dünya Savaşı’nın ardından 15 Mayıs 1919 tarihinde Anadolu’yu işgal eden Yunanlılar, 20 Haziran 1920 tarihinde başlattıkları ikinci işgal hareketi sonucunda- ne yazık ki- ilimiz Bursa’yı , silah atmadan işgal etmişti. İlçemizden geçen Bursa-İstanbul karayolunun önemli nedeni ile Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan hemen sonra 20 Eylül 1919 tarihinden itibaren İngilizler tarafından kontrol altına alınmıştır. 9 Temmuz 1920 tarihinde ise Yunan işgal kuvvetleri Gemlik bölgesini işgal etmiştir.

Yunanlılar bölgemizdeki coğrafi koşullar gereği barınabilen Türk müfrezelerinin sürekli saldırmalarına uğraması nedeni ile 20 Mart 1921 tarihinde Orhangazi’deki tüm devlet memurlarını tutuklamışlardır. Ancak Yunanlılar bununla da yetinmez, 16 Nisan Cumartesi günü, kasabadaki kadın ve çocuklardan dahi çekinen Yunanlılar, kadın ve çocukları topluca Gemlik’e sürer. Kasaba ise tümden yakılır. Yunan işgalinde böyle başka bir örnek yoktur. Bu olay Yunanlıların ilçemizde gösterilen direnişten ne derece korktuğunu göstermesi açısından ilginç bir örnektir. İlçemizdeki yangın sonunda, kasabada sadece bir yağhane ile jandarma at ahırı kalmıştır. Yıkım ve sürgün işini Dimitri üstlenmişti.

Orhangazi’den sürülen kadın ve çocuklar ise, bir ay kadar perişan bir halde Gemlik’ te camide kaldıktan sonra , bir gemi ile İstanbul Davutpaşa Kışlası’na götürülmüşlerdir.

Yunanlıların yaptığı katliamlardan sonra olayın yerinde belirlenmesi için; Uluslararası bir araştırma kurulunun getirilmesi sağlanarak katliamın daha da büyümesi engellenmiştir. Orhangazi belediye Başkanı Mehmet Bey, eski belediye başkanı Hasan Tahsin Bey, eşraftan Refik Bey’in 8 Mayıs 1921 tarihli dilekçeleri nedeniyle, Anlaşma devletleri bölgemize bir inceleme kurulu göndermek zorunda kalmışlardır. Başkanlığın İngiliz General Franks’ın yaptığı kurulda İtalyan Albay Rolotto, Fransız Albay Vick, Kızılhaç’tan iki temsilci ile olayları görüntüleyen Maurice Gehri bulunuyordu. Nitekim bu kurul Çeltikçi’ye geldiğinde köyün alevler içinde yandığını görürler. Refik Bey ise kendilerine kılavuzluk yapmıştır. İlçemize ait ilk fotoğraflar ne yazık ki bu katliam görüntüleri olmuştur. Yunanlıların, 10 Eylül 1922 tarihinde Karsak bölgesine çekilmesiyle birlikte Orhangazi işgalden kurtulmuştur.

İlçemizde, Yunan işgali sırasında 251’i erkek 176’sı kadın toplam 427 kişi ölmüştür. 91’i erkek 4’ü kadın olmak üzere 95’de kayıp vardır.

Kaynak : Avrasya Etnografya Vakfı Yayınları - Bassilinopolis'ten Pazarköy'e Orhangazi (Raif Kaplanoğlu)

Web Sayfası : www.etnografya.org

Önemli Uyarı : Yazı ve Fotoğrafların İzin Alınmadan Kopyalanması Yasaktır!